In Cartesius, een nieuwe wijk in Utrecht, wordt gewerkt aan de ontwikkeling van een gezonde stadswijk. Bij de ontwikkeling werken bewoners, wetenschappers, de gemeente en verschillende bedrijven samen om te onderzoeken wat de invloed van de leefomgeving op gezondheid is. Hiervoor worden ontwerpkeuzes, voorzieningen, activiteiten en samenwerkingen in de wijk afgestemd op de ambitie van een gezond stedelijk leven. Rosalie Hegeman, Living Lab Manager van de Data- en Kennishub Gezond Stedelijk Leven, is betrokken bij de ontwikkeling van Cartesius. Ze is onder andere verantwoordelijk voor de samenwerkingsverbanden tussen de betrokken partijen en het bredere netwerk, waaronder PREVENT. Rosalie vertelt over de ontwikkelingen in de wijk en hoe deze kunnen bijdragen aan een gezonde en fijne leefomgeving.
Op dit moment staan er zo’n 300 appartementen in de wijk, die sinds 2023 worden bewoond. Het doel is om meer dan 3.000 woningen te realiseren die worden omgeven door een groen park en verschillende gemeentelijke voorzieningen, zoals een huiskamer van de wijk.
Blue Zones
De ontwikkelingen die in de wijk worden gerealiseerd zijn gebaseerd op de principes van de Blue Zones: plekken op de wereld waar mensen langer, gezonder en gelukkiger leven.
“Deze principes vormden het uitgangspunt voor de ontwikkeling van Cartesius. Aangezien veel Blue Zones zich in ruraal gebied bevinden en daar andere uitdagingen spelen, zijn de principes opnieuw geïnterpreteerd en vertaald naar een binnenstedelijke context.”
De wijk wordt dus ontworpen om gezond leven een vanzelfsprekende keuze te laten zijn. Dit wordt gedaan aan de hand van acht onderwerpen:
- Community: sterke sociale banden en ontmoetingsplekken
- Beweging: ruimte om te wandelen, fietsen, spelen en sporten
- Ontspanning en zingeving: balans tussen rust en plezier
- Natuur en biodiversiteit: veel groen voor mens en dier
- Mobiliteit: mogelijkheid tot gezonde vervoerskeuzes
- Milieu: beperken van luchtvervuiling en geluid
- Duurzaamheid: energiezuinige woningen en een milieuvriendelijke wijk
- Gezonde voeding: toegang tot gezonde, verse en lokale producten
Onderzoek
Om te meten in hoeverre de wijk een gezond leven stimuleert, is een monitoringsprogramma opgezet. Het programma maakt gebruik van verschillende onderzoeksmethoden, waaronder een jaarlijkse bewonersvragenlijst. De eerste vragenlijst, die dient als een soort nulmeting, is in de zomer van 2025 uitgezet onder de bewoners. “De vragenlijst bevat vragen over hoe ze leven, maar ook vragen over gezondheidsgedrag komen aan bod, dus over beweging, slapen en stress. Daarnaast zijn we ook veel bezig met sensoren, waarbij we bijvoorbeeld de kwaliteit van de lucht of geluidsoverlast van het spoor meten.” Binnen het monitoringsprogramma worden ook studenten ingezet. Zij voeren observaties uit in de wijk en kijken hoe bepaalde voorzieningen worden gebruikt en inwoners elkaar opzoeken.
Community
Naast de betrokken projectpartijen, zetten ook de bewoners zich in voor een gezond stedelijk leven in de wijk. Dit doen zij door verschillende initiatieven en activiteiten. Een deel hiervan wordt gesubsidieerd en gefaciliteerd door het project, maar bewoners regelen ook veel zelf. “We hebben via een subsidie een jaar lang een soort Community Building project kunnen doen, en daar is bijvoorbeeld een moestuin uit voortgekomen […] we hebben hele enthousiaste bewoners die zich actief inzetten met elkaar, bijvoorbeeld door samen te fietsen, te koken en te moestuinieren. […] Heel veel komt ook uit de bewoners zelf, die staan er echt voor open om dingen te ontwikkelen en daar energie in te stoppen.”
Voorbeeldfunctie
De kennis die wordt opgedaan in Cartesius krijgt zowel nationale als internationale aandacht. Het WHO Regions for Health Network, een internationaal netwerk dat lokale leefomgevingen die gezondheid en welzijn mogelijk maken ondersteunt, heeft Cartesius bestempeld als een kansrijke wijk. Cartesius dient hierdoor ook als voorbeeld voor de ontwikkeling en bouw van toekomstige wijken, waarbij de kennis over de werkzame elementen voor een gezonde leefomgeving toegepast kan worden. “Er is steeds meer aandacht voor hoe de leefomgeving gezondheid kan verbeteren. Dit is echt een thema dat leeft, en wat ook heel belangrijk is, zeker voor in de toekomst.”
Voor meer informatie over Cartesius, klik hier: Cartesius Utrecht | Een thuis voor het leven
Voor meer informatie over het onderzoek dat wordt verricht naar een gezond stedelijk leven, klik hier: Home | Onderzoek Cartesius
Voor meer informatie over de Cartesius Community, klik hier: Cartesius Community
*In dit project wordt samengewerkt met UMC Utrecht, Gemeente Utrecht, Universiteit Utrecht, Hogeschool Utrecht, Portaal, NS, MRP, Ballast Nedam Development, Achmea Real Estate & CBRE Investment Management
