Artikel

Bijeenkomst 6 oktober: Susanne Vijverberg

Longonderzoeker Susanne Vijverberg verbindt medische en sociale domein via astma

Een longonderzoeker op een bijeenkomst van PREVENT, het landelijke onderzoeksprogramma dat op wijkniveau werkt aan preventie? Jazeker. De link die Susanne Vijverberg legt tussen astma bij kinderen en hun woonomgeving, past wonderwel bij het gezelschap van professionals, onderzoekers en praktijkpartners uit het medische en sociale domein.

Met het verdrietige verhaal van Awaab Ishak verbindt Vijverberg de beide domeinen direct. Deze jongen woonde met zijn Sudanese ouders in het Verenigd Koninkrijk. Als hij ziek wordt, sturen ze hem terug naar huis met de boodschap dat het waarschijnlijk om griep gaat. Een paar dagen later overlijdt hij aan ernstige luchtwegklachten. De lijkschouwer constateert: hij is overleden door langdurige blootstelling aan schimmel. De ouders hadden over de schimmel in hun sociale huurwoning al meermaals tevergeefs geklaagd bij de woningcorporatie.

In Engeland leidde dit incident tot het gedwongen vertrek van het hoofd van de corporatie én tot aanpassingen in de wetgeving, vervolgt Vijverberg: ‘Corporaties moeten dit soort problemen voortaan binnen vijf dagen oplossen. Lukt dat niet, dan moeten ze voor een andere woning zorgen.’ Ook in Nederland vormen schimmelwoningen een groeiend probleem. Door klimaatverandering worden de winters vochtiger en in combinatie met hoge stookkosten zorgt dat ervoor dat één op de drie huurwoningen er last van heeft.

Hebben kinderen eenmaal astma, dan is de kans groot dat ze dat hun hele leven houden, weet Vijverberg. ‘Dan ontwikkelen ze op volwassen leeftijd waarschijnlijk geen optimale longcapaciteit. Studies hebben aangetoond dat beter geïsoleerde én geventileerde huizen ervoor zorgen dat kinderen met astma minder medicatie nodig hebben. Dat is dus een echte oplossing: de verduurzaming van woningen.’

Vijverberg is enthousiast over het concept sociale renovatie, waarbij de corporatie de verduurzaming samen met het sociaal domein uitvoert. Sociaal werkers gaan daarbij van deur tot deur om na te gaan met welke andere problemen de bewoners kampen. ‘Als er geen geld is om te stoken verwijzen ze deze bewoners naar regelingen of indien nodig naar schuldhulpverlening. Misschien zijn er extra voorzieningen nodig tijdens de renovatie, bijvoorbeeld hulp bij het inrichten van een tijdelijke woning?’

Een ander groot onderzoek, uit Engeland, laat zien dat ook een schonere woonomgeving buitenshuis positieve invloed heeft. In zero-emissie zones neemt de longfunctie bij kinderen toe. Alle reden dus voor Vijverberg en promovenda Rozemarijn Wortelboer om keihard te werken aan verbinding tussen het medische en het sociale domein en (gemeentelijk) beleid, met als inzet gelijke gezondheidskansen. In het net gestarte PATHS onderzoek trekken Amsterdam UMC, UMCU, Universiteit Utrecht, de Gemeente Amsterdam, de GGD Amsterdam en praktijkpartners samen op tegen astma bij kinderen die in armoede opgroeien. Die samenwerking gaat niet vanzelf, weet Vijverberg als geen ander: ‘We dachten een eerste relatief eenvoudige stap te zetten door de ziekenhuisartsen en GGD-artsen te verbinden. Maar voor klinische artsen zit wat de artsen in de publieke gezondheid doen vaak in een blackbox, ontdekten we al snel.’

Gelukkig bleken onderzoekers uit de medische en de sociale wetenschappen elkaar wél snel te vinden. En daarna haakten ook de gemeente Amsterdam en vervolgens de GGD aan. Daarbij bleek maar weer eens hoe waardevol persoonlijke contacten zijn: ‘Een van mijn klinische collega’s, Berber Kapitein, sprak op een symposium met Tweede Kamerlid Marjolein Moorman, die op dat moment nog wethouder was. Zij ging natuurlijk meteen ‘aan’ op de gelijke kansen.’

Als uitdagingen bij domeinoverstijgende samenwerkingen noemt Vijverberg het ontwikkelen of vinden van een gezamenlijke taal, duidelijk eigenaarschap en verschillen in mandatering, prioritering en verantwoordingseisen. Desondanks begint ook de samenwerking met woningcorporaties momenteel op gang te komen, merkt Vijverberg. ‘Daar is het nog wel zoeken naar het gezamenlijke belang. De corporaties hebben als belangrijkste taak om te zorgen voor betaalbare woningen. Maar zij hebben zeker ook belang bij gezonde huurders. En ze voelen een bepaalde verantwoordelijkheid voor de leefomgeving.’ Ze is dan ook zeer te spreken over het convenant dat de Utrechtse GGD onlangs heeft gesloten met zes corporaties, om sneller in te grijpen bij ongezonde woonsituaties.

Vijverberg eindigt haar keynote-verhaal met een oproep recht uit het hart: ‘Gezonde longen vragen een brede blik. Bij Awaab werd er niet geluisterd en niet samengewerkt. Laten wij ervoor zorgen dat we het nu anders doen.’

 

Betrokkenen PREVENT
Betrokkenen contactpersonen
Betrokkenen regio's

Meer te ontdekken